Dydaktyczny

Psychologiczny model procesu pamięciowego Atkinsona i Shiffrina (1968) ułatwia zrozumienie sekwencji zdarzeń prowadzących do zapamiętania informacji. To uproszczone spojrzenie na akt uczenia się - akt rozumiany jako pojedyncze, izolowane zdarzenie - na przestrzeni lat wielokrotnie było krytykowane, zmieniane, rozbudowywane czy nawet odrzucane przez różnych autorów. I choć dotyczy pamięci to znakomicie nadaje się do wyjaśnienia procesu uczenia się. Jest intuicyjny i mimo wszelkich kontrowersji znakomicie nadaje się do celów dydaktycznych. Jako nauczyciele, niezależnie od przedmiotu czy poziomu nauczania, powinniśmy rozumieć podstawy procesu uczenia się. W końcu to nasza praca - pracujemy nad uczeniem się. Wierzę, że zrozumienie przebiegu tego, co w rzeczywistości zachodzi w naszej sali lekcyjnej czy wykładowej, (czyli tego, co się dzieje w mózgach naszych słuchaczy) powinno pomóc nam w wyborze odpowiedniej strategii nauczania. Uczenie się jako zdarzenie Uczymy się przez całe ży...

Gwoli wyjaśnienia: jeśli nauczamy jesteśmy nauczycielami. Jeśli chcemy osiągnąć doskonałość w zawodzie, to musimy określić cechy ideału, do jakiego dążymy. Istnieją rozmaite badania*, które charakteryzują "idealnego nauczyciela", i pomimo tego, że wykonane były w różnym czasie i na różnych populacjach to kilka odpowiedzi stale się powtarza. Dzisiaj o nauczycielu idealnym.

To najprawdopodobniej jeden z najważniejszych wpisów na tym blogu, gdyż stanowi fundament wszystkich pozostałych wpisów. Z punktu widzenia nauczyciela jest kluczowy, bo charakteryzuje istotę naszej pracy. Rozkładam nauczanie na "czynniki pierwsze" i charakteryzuję z czego składa się nauczanie, eksponuję atrybuty nauczania. Ten wpis nie jest o tym, czego nauczamy, ale czym jest  czynność nauczania*. Temat trochę filozoficzny, ale o bardzo praktycznych implikacjach. Z perspektywy działania zachodzącego w relacji nauczający - uczący się mogę powiedzieć, że nauczanie jest procesem stanowionym przez trzy współwystępujące i nierozłączne składowe: treść, formę i wartość Cechę tę nazwałem "trójwymiarowością nauczania", bo sprowadza  nauczanie do trzech wymiarów (aspektów, atrybutów): 1. Treść - to,  czego  nauczamy? czyli TREŚCI NAUCZANIA 2. Forma - to, jak nauczamy? czyli METODA NAUCZANIA 3. Wartość - to, jakie jest znaczenie nauczania? czyli PERCEPCJA NA...

Uczenie się odbywa się w trzech nierozłącznych aspektach, nazwanych  domenami : kognitywną, afektywną i psychomotoryczną . Domena psychomotoryczna skupia się na umiejętnościach rozumianych jako sprawności manualne*, więc zakresem jej zainteresowania są świadome (stąd "psycho-"), skoordynowane ruchy ciała (stąd "-motoryczna"). Domena psychomotoryczna pozwala określić stopień zaawansowania czynności, które student wykonuje angażując aparatu ruchu. Do domeny tej należą takie umiejętności (sprawności) jak: czynności manualne jak pisanie, posługiwanie się komputerem, rysowanie figur geometrycznych, używanie mikroskopu specjalistyczne procedury takie jak pobieranie krwi, praca w warsztacie, prace archeologiczne, projektowanie domu formy ekspresji artystycznej takie jak malowanie obrazu, gra na instrumencie muzycznym czy gra aktorska  różnorodne dyscypliny sportowe, np. gimnastyka artystyczna, łyżwiarstwo figurowe Dave (1967, 1970) opisał różne poziomy zaawan...

Wykładowca to osoba odpowiedzialna za przekazywanie wiedzy studentom - "skarbnica wiedzy", główne źródło informacji, indywidualny przewodnik, mistrz. Student podążą za mistrzem, uczy się przez naśladownictwo, zadaje pytania i otrzymuje odpowiedzi. Proces nauczania odbywa się pod egidą uniwersytetu - elitarnej instytucji stojącej na straży wiedzy. Ta romantyczna wizja pracy wykładowcy nie do końca się dziś sprawdza (eufemizm). Coś nie działa w tym systemie. Dlaczego? Otóż otaczająca nas rzeczywistość jest inna od tej historycznej, wyidealizowanej.

Efekt uczenia się to nic innego jak rzeczywisty rezultat procesu uczenia się. To nie chęci, zamiary czy intencje nauczyciela, jak definiuje się cele - lecz to, co realnie zostało osiągnięte w procesie uczenia się przez uczącego się. Efekty uczenia się można zaplanować wspólnie z osobami uczącymi się. Co więcej, różne osoby mogą chcieć osiągnąć różne efekty. Jak napisać dobre efekty uczenia się? Dzisiaj przedstawiam krótki przewodnik pomagający w stworzeniu własnych efektów uczenia się. Cechy efektów uczenia się 1. Są realistyczne Dobre efekty są osiągalne przez uczących się, czyli przystosowane do ich poziomu rozwoju. Czy da się w jednostce czasu je osiągnąć. Nauczanie w 2 tygodnie rachunku różniczkowego sześciolatków wydaje się trochę karkołomnym zadaniem, raczej nieosiągalnym w rzeczywistości.  Podobnie dodawanie do 10 na kursie dla dorosłych, mimo że z pewnością osiągalne, nie wydaje się najlepszym pomysłem. Nauczenie się biochemii w 3 tygodnie - wydaje się to rac...

Nauczanie to coś więcej niż tylko przekazywanie wiadomości , to tworzenie środowiska uczenia się. Oprócz wiedzy, w tym samym czasie kształtujemy postawy i wyrabiamy umiejętności. Pracujemy na trzech nierozerwalne domenach nauczania/uczenia się. Osobiście bardzo lubię koncept domen, bo pomaga mi zorganizować i zrozumieć rzeczywistość dydaktyczną. Pomaga w decydowaniu czego i w jaki sposób będę nauczał. Domena kognitywna -  Wiadomości.  Domena ta   skupia się na informacji i możliwości jej zapamiętywania, odtwarzania i używania. [więcej...] Domena motoryczna - Umiejętności.  Ostatnio bardziej podoba mi się termin  SPRAWNOŚCI.  Domena ta  skupia się na czynnościach motorycznych. Wszystko co można zrobić, wykonać i związane jest z zaangażowaniem układu mięśniowego. [więcej...] Domena afektywna - Postawy. Domena ta skupia się na systemie wartości i kształtowaniu osobowości. [więcej...] Czego nauczamy? Czego uczą się studenci? W rzeczywistości...

- "Czy 40% próg zaliczenia na egzaminie nie jest przypadkiem zbyt niski dla studentów?" - To pytanie zadał mój znajomy, kiedy powiedziałem, że na Uniwersytecie Southampton obowiązuję taki próg zaliczenia egzaminu. - "W Polsce zwyczajowo próg zaliczenia ustalany był na 60%" - kontynuował - "Czy nie jest to zbytnie obniżenie standardów? I potwierdzenie obiegowej opinii, że na Zachodzie właściwie nie trzeba się uczyć, żeby zdobyć wyższe wykształcenie?" Okazuje się, że 40% próg zaliczenia w UK nie znaczy to samo 40% co w Polsce. Ale od początku. 1. Przygotowanie pytań Termin egzaminów ustalony jest na koniec semestru, jednakże przygotowania do egzaminu rozpoczynają się na już początku semestru. Nauczyciele prowadzący zajęcia, w tym samym czasie kiedy przeprowadzają wykłady, otrzymują prośbę o przygotowanie pytań/zadań. W uproszczeniu jedna godzina wykładowa jest równa dwóm pytaniom testowym  lub jednemu opisowemu. Pytania przesyłane były do zespołu egz...

Zgodnie z przyjętą na tym blogu definicją dydaktyka jest nauką badającą uczenie się i nauczanie oraz eksplorującą zależności między nimi. Wbrew częstemu wyobrażeniu te dwa procesy nie muszą być ze sobą dodatnio skorelowane, tzn. proces nauczania może nie doprowadzić do uczenia się, a uczenie się może zachodzić bez nauczania. Wystarczy obejrzeć kilka odcinków programu "Matura to bzdura" aby zrozumieć, że formalny proces nauczania niekoniecznie musi prowadzić do uczenia się, a "przerobienie materiału" nie jest równoznaczne z uczeniem się.. W tym wpisie chciałbym sprecyzować, czym dla mnie są pojęcia  "uczenia się" i "nauczania". Zaznaczam, że nie są to uniwersalne definicje obu procesów, tylko próba ich zdefiniowania z perspektywy koncepcji dydaktyki przyjętej na tej stronie. Czym jest "uczenie się"? Podstawowa definicja uczenia się brzmi: Uczenie się jest (1)  procesem zachodzącym w (2)  mózgu prowadzącym do   (3) zmiany. ...

Jedno z podstawowych pytań na początku kariery nauczycielskiej: po co uczymy? Ciekawi mnie, jaka jest Wasza odpowiedź na to pytanie. Zanim będziecie czytać dalej bloga, proszę podzielcie się swoją opinią w krótkiej (1 pytanie opisowe i strona z danymi demograficznymi), anonimowej ankiecie. Create your free online surveys with SurveyMonkey , the world's leading questionnaire tool. Bardzo zachęcam do wypełnienia tej ankiety. Jeśli powyżej nie wyświetla się ankieta można przejść do niej za pomocą linku: Uważam, że nauczanie to...

Aby w pełni zrozumieć, co jest najważniejszym celem pracy nauczyciela warto postarać odpowiedzieć sobie na pytanie czym w rzeczywistości jest proces "uczenia się". Różne grupy naukowców, z różnych punktów widzenia, opisują czym jest "uczenie się" i starają się wyjaśnić jego mechanizmy. Aby pomóc w zrozumieniu istoty uczenia się z acznę od  przyjrzenia się teorii behawiorystycznej , która wyjaśnia proces  uczenia się z  biologicznego  punktu widzenia .  Znajomość teorii behawiorystycznej jest ważna dla dydaktyków przynajmniej z dwóch powodów: jest jedną z teorii wyjaśniających biologiczne mechanizmy procesu uczenia się efektem stosowania wiedzy behawiorystycznej jest specyficzne podejście do nauczania Zachowanie się można mierzyć metodami naukowymi Zachowanie się zwierzącia (czy też często używany synonim: behawior ) jest mierzalne, gdyż można zmierzyć długość drogi przebytej przez danego osobnika, policzyć liczbę wykonanych przez niego ruchów, zmierz...

Jako nauczyciele, często zadajmy sobie pytanie: czy jesteśmy dobrymi nauczycielami? No właśnie, kiedy jesteśmy "dobrymi nauczycielami"? czy wtedy, kiedy przygotujemy znakomity scenariusz interaktywnej lekcji?  a może po porywającym ducha wykładzie? czy wtedy, kiedy uczniowie będą używać współczesnych technologii? a może wtedy, kiedy uczniowie muszą realizować projekt?  lub gdy będziemy używali dużych dawek humoru? alo wszystkim rozdawali dobre stopnie? Każdy z nas może dodać jeszcze wiele sytuacji, o których możemy powiedzieć, że były przykładami dobrego nauczania. Zastanówmy się jednak, czy rzeczywiście są to przykłady DOBREGO nauczania? Efektywne nauczanie wyzwala proces uczenia się i nim kieruje  Zgodnie z powyższym twierdzeniem podstawowym celem naszej pracy jest uruchomienie i sukcesywne wzmacnianie procesu uczenia się. Nie na zasadzie nakazów, ale w postaci skutecznej zachęty dla uczących się. Efektywne nauczanie możemy osiągnąć za  pomocą lekcj...

Egzaminy przeprowadza się... no właśnie po co? Jaki jest cel egzaminowania? Jakie są sposoby egzaminowania? Dzisiaj o dwóch podstawowych sposobach egzaminowania. Egzaminowanie kształtujące (formative assessment) Egzamin kształtujący informuje o  przebiegu  procesu uczenia się/nauczania. Egzamin tego typu informuje uczącego się w jakim punkcie się obecnie znajduje w stosunku do założonych celów.  Z reguły nie ma tu ocen tylko opis osiągnięć lub procentowe wyrażenie osiągnięć. Egzaminowanie podsumowujące (sumative assessment) Egzamin podsumowujący informuje o efektach uczenia się/nauczania. Egzamin tego typu podsumowuje dotychczasowy etap nauki i decyduje o przyszłości kandydata, np. iczba zdobytych punktów wpływa na dostanie/niedostanie się do wymarzonej szkoły/uczelni.  Celem egzaminu sumatywnego jest klasyfikacja i ocena - okeślenie kto jest lepszy, a kto jest gorszy.  Który sposób lepszy? Odpowiedź na pytanie czy lepsze jest oc...

Humorystycznie można powiedzieć, że rola wykładowcy i studenta składa się z czynności wymienionych w poniższej tabeli. Stereotypowe porównanie czynności wykładowcy i studentów. Na poważnie jednak, dzisiaj chciałem napisać jak rozumiem rolę nauczyciela akademickiego i opisać, co w rzeczywistości robi nauczyciel akademicki. Wbrew pozorom moją intencją nie jest  tworzenie obrazu "idealnego wykładowcy", a raczej wymienienie podstawowych zadań wykładowcy/nauczyciela. Rola wykładowcy: Stymuluje rozwój studentów poprzez inspirowanie, wspieranie innowacyjności, entuzjazm wielokierunkowo wspiera rozwój osobowości. To osoba, która wspiera sukces studentów. Ukierunkowuje studenta na bycie jednostką autonomiczną Uczelnia to już nie szkoła średnia. Studenci powinni rozumieć swoje miejsce w społeczeństwie, analizować interakcje i wyciągać z nich wnioski.  Krzewi podstawowe wartości Wykładowca kształtuje nie tylko wiedzę/sprawności, ale również i postawy student...

Chwila na refleksję o naszych studentach. W przypadku uczniów prezentacja powinna być jeszcze bardziej dramatyczna! Jakich-umiejętności-będę-potrzebowali-studenci-w-roku-2030 View more presentations or Upload your own. Prezentację można pobrać na twardy dysk, zmieniać i pokazywać innym. Proszę jednak o podanie źródła inspiracji. Prezentację można również umieszczać na stronie internetowej/blogu/facebooku i innych.

Nauczanie wyłącznie "sztuczek dydaktycznych", pokazywanie "magicznych konspektów" i wdrażanie "nowatorskich pomysłów edukacyjnych" bez głębokiego zrozumienia ich kontekstu (filozoficznego) uważam za "szamanizm dydaktyczny". Często zdarza się, że sami uczestnicy kursów nie chcą się zapoznać z wyjaśnieniami wprowadzającymi traktując je jako "zbyteczną teorię".  Wychodzą z założenia, że jeśli zastosuje określoną metodę i będzie ona skuteczna, to nic więcej nie trzeba. Objawia się to m.i. tym, że często pojawia się presja na prowadzących polegająca na wymuszaniu zdradzenia cudownych i zawsze działających metod.  Na kursie dydaktycznym często są to pytania i prośby o "konkretne pomysły", "najskuteczniejsze rozwiązania", "sprawdzone techniki", "praktyczne rady" oraz różne sztuczki i triki ułatwiające pracę. Ale w dydaktyce chodzi o coś więcej - chodzi o jej zrozumienie. Formy szamanizmu Sza...

Cele dydaktyczne  określają  intencje, dążenia, generalne zamiary procesu dydaktycznego . Dodatkowo   wyjaśniają istotę  i  wskazują kierunki   dążeń  nauczających jak i uczących się. W tym wpisie skupię się na celach ogólnych (czasami: głównych) i nie należy ich mylić z celami szczegółowymi (operacyjnymi). . Cechy celów ogólnych Dobre cele ogólne powinny charakteryzować się zarówno odpowiednią treścią jak i formą. Wyznaczone przez nas cele powinny być  realne, co znaczy, że powinny być osiągalne zarówno przez uczniów jak i możliwe do realizacji przez nauczycieli. Jeśli cel jest niemożliwy do osiągnięcia, to po co go stawiać? Jeśli cel jest trywialny i zbyt łatwy do osiągnięcia, to po co go wyznaczać? Cele powinny być  konkretne , nasycone treścią i dawać uczącym się informację czego powinni oczekiwać po danych zajęciach/kursie/programie. Cel zbyt ogólny niczego nie wnosi. Cel zbyt szczegółowy niepotrzebnie zawęża...